نامه ۵۳ نهج البلاغه قسمت ششم
«فَامْنَعْ مِنَ الاِْحْتِکَارِ،»۳۵۳
پس از احتکار جلوگیری کن
«فَإِنَّ رَسُولَ اللهِ (صَلَّىاللّهُعَلَيْهِوَآلِهِ) مَنَعَ مِنْهُ.»۳۵۴
که رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) آن را منع فرمود.
«وَ لْیَکُنِ الْبَیْعُ بَیْعاً سَمْحاً،»۳۵۵
داد و ستد باید آسان باشد،
«بِمَوَازِینِ عَدْل،»۳۵۶
و بر موازین عدالت صورت گیرد،
«وَ أَسْعَار لاَ تُجْحِفُ بِالْفَرِیقَیْنِ مِنَ الْبَائِعِ وَ الْمُبْتَاعِ.»۳۵۷
و به نرخی معامله شود که به فروشنده و خریدار اجحاف نشود.
«فَمَنْ قَارَفَ حُکْرَةً بَعْدَ نَهْیِکَ إِيَّاهُ»۳۵۸
هرگاه کسی پس از نهی تو دست به احتکار زد
«فَنَکِّلْ بِهِ،»۳۵۹
او را مجازات کن
«وَ عَاقِبْهُ فِي غَیْرِ إِسْرَاف.»۳۶۰
ولی در مجازاتش از زیاده روی بپرهیز.
السّابع ـ المحرومون
«ثُمَّ اللهَ اللهَ فِي الطَّبَقَةِ السُّفْلَی»۳۶۱
خدا را خدا را در طبقه پایین اجتماع،
«مِنَ الَّذِينَ لاَ حِیلَةَ لَهُمْ،»۳۶۲
از آنان که راه چاره ندارند،
«وَ الْمَسَاکِینِ وَ الُْمحْتَاجِینَ وَ أَهْلِ الْبُؤْسَی وَ الزَّمْنَی،»۳۶۳
و از کارافتادگان و نیازمندان و دچارشدگان به زیان و سختی و صاحبان امراضی که از پا درآمده اند،
«فَإِنَّ فِي هذِهِ الطَّبَقَةِ قَانِعاً وَ مُعْتَرّاً،»۳۶۴
در میان اینان کسانی هستند که روی سؤال و اظهار حاجت دارند و کسانی که عفت نفسشان مانع از سؤال است.
«وَ احْفَظْ لِلّهِ مَا اسْتَحْفَظَکَ مِنْ حَقِّهِ فِيهِمْ،»۳۶۵
بنابراین آنچه را که خداوند در مورد آنان از حفظ حقوق از تو خواسته به حفظ آن پرداز،
«وَ اجْعَلْ لَهُمْ قِسْماً مِنْ بَیْتِ مَالِکَ،»۳۶۶
نصیبی از بیت المال که در اختیار توست،
«وَ قِسْماً مِنْ غَلاَّتِ صَوَافِي الاِْسْلاَمِ فِي كُلِّ بَلَد،»۳۶۷
و سهمی از غلاّت خالصه جات اسلامی را در هر منطقه برای آنان قرار ده،
«فَإِنَّ لِلاَْقْصَی مِنْهُمْ مِثْلَ الَّذِي لِلاَْدْنَی،»۳۶۸
که برای دورترین آنها همان سهمی است که برای نزدیکترین آنان است،
«وَ كُلٌّ قَدِ اسْتُرْعِیتَ حَقَّهُ.»۳۶۹
در هر صورت رعایت حق هر یک از آنان از تو خواسته شده،
«فَلاَ یَشْغَلَنَّکَ عَنْهُمْ بَطَرٌ (نظر)،»۳۷۰
پس نشاط و فرورفتن در نعمت تو را از توجه به آنان بازندارد،
«فَإِنَّكَ لاَ تُعْذَرُ بِتَضْیِیعِکَ التَّافِهَ لاَِحْکَامِکَ الْکَثِیرَ الْمُهِمَّ.»۳۷۱
چه اینکه از بی توجهی به امور کوچک آنان به بهانه پرداختن به کارهای زیاد و مهم معذور نیستی،
«فَلاَ تُشْخِصْ هَمَّکَ عَنْهُمْ،»۳۷۲
از اندیشه ات در امور ایشان دریغ مکن،
«وَ لاَ تُصَعِّرْ خَدَّکَ لَهُمْ،»۳۷۳
و رخ از آنان برمتاب،
«وَ تَفَقَّدْ أُمُورَ مَنْ لاَ یَصِلُ إِلَيْكَ مِنْهُمْ مِمَّنْ تَقْتَحِمُهُ الْعُیُونُ، وَ تَحْقِرُهُ الرِّجَالُ.»۳۷۴
نسبت به امور نیازمندان و محتاجانی که به تودسترسی ندارند، از آنان که دیده ها خوارشان می شمارد، و مردم تحقیرشان می کنند کنجکاوی کن،
«فَفَرِّغْ لاُِولئِكَ ثِقَتَکَ مِنْ أَهْلِ الْخَشْیَةِ وَ التَّوَاضُعِ،»۳۷۵
برای به عهده گرفتن امور اینان انسانی مورد اعتماد خود را که خداترس و فروتن است مهیّا کن،
«فَلْیَرْفَعْ إِلَيْكَ أُمُورَهُمْ،»۳۷۶
تا وضع آنان را به تو خبر دهد.
«ثُمَّ اعْمَلْ فِيهِمْ بِالاِْعْذَارِ إِلَى اللهِ یَوْمَ تَلْقَاهُ،»۳۷۷
سپس با آنان به صورتی عمل کن که به وقت لقاء حق عذرت پذیرفته شود،
«فَإِنَّ هؤُلاَءِ مِنْ بَیْنِ الرَّعِیَّةِ أَحْوَجُ إِلَى الاِْنْصَافِ مِنْ غَیْرِهِمْ،»۳۷۸
زیرا اینان در میان رعیت از همه به دادگری و انصاف نیازمندترند،
«وَ كُلٌّ فَأَعْذِرْ إِلَى اللهِ فِي تَأْدِیَةِ حَقِّهِ إِلَيْهِ.»۳۷۹
و در ادای حق همگان باید چنان باشی که عذرت نزد خداوند قبول شود.
«وَ تَعَهَّدْ أَهْلَ الْیُتْمِ وَ ذَوِي الرِّقَّةِ فِي السِّنِّ مِمَّنْ لاَ حِیلَةَ لَهُ، وَ لاَ یَنْصِبُ لِلْمَسْأَلَةِ نَفْسَهُ،»۳۸۰
به اوضاع یتیمان و سالخوردگان که راه چاره ای ندارند، و خود را در معرض سؤال از مردم قرار نداده اند رسیدگی کن.
«وَ ذلِكَ عَلَى الْوُلاَةِ ثَقِیلٌ،»۳۸۱
آنچه سفارش کردم بر حاکمان سنگین است،
«وَ الْحَقٌّ كُلُّهُ ثَقِیلٌ;»۳۸۲
البته همه حق سنگین است،
«وَ قَدْ یُخَفِّفُهُ اللهُ عَلَى أَقْوَام طَلَبُوا الْعَاقِبَةَ»۳۸۳
و گاهی خداوند آن را بر اقوامی سبک می کند که خواهان عاقبت به خیری هستند،
«فَصَبَّرُوا أَنْفُسَهُمْ،»۳۸۴
و خود را به صبر و استقامت وا داشته،
«وَ وَثِقُوا بِصِدْقِ مَوْعُودِ اللهِ لَهُمْ.»۳۸۵
و به صدق آنچه خداوند به آن وعده داده اعتماد کرده اند.
«وَ اجْعَلْ لِذَوِي الْحَاجَاتِ مِنْكَ قِسْماً»۳۸۶
از جانب خود وقتی را برای آنان که به شخص تو نیازمندند قرار ده
«تُفَرِّغُ لَهُمْ فِيهِ شَخْصَکَ،»۳۸۷
و در آن وقت وجود خود را برای آنان از هر کاری فارغ کن،
«وَ تَجْلِسُ لَهُمْ مَجْلِساً عَامّاً»۳۸۸
و جلوست برای آنان در مجلس عمومی باشد،
«فَتَتَوَاضَعُ فِيهِ لِلّهِ الَّذِي خَلَقَکَ،»۳۸۹
و برای خداوندی که تو را آفریده تواضع کن،
«وَ تُقْعِدَ عَنْهُمْ جُنْدَکَ وَ أَعْوَانَکَ مِنْ أَحْرَاسِکَ وَ شُرَطِکَ،»۳۹۰
و لشگریان و یاران از پاسبانان و محافظان خود را از این مجلس برکنار دار،
«حَتَّى یُکَلِّمَکَ مُتَکَلِّمُهُمْ غَیْرَ مُتَتَعْتِع،»۳۹۱
تاسخنگوی نیازمندان بدون ترس ونگرانی ولکنت وتردید با توسخن بگوید،
بسم الله الرحمن الرحیم