نامه ۵۳ نهج البلاغه قسمت سوم
«وَ زَیْنُ الْوُلاَةِ،»۱۵۸
و زینت حاکمان،
«وَ عِزُّ الدِّینِ،»۱۵۹
و ارجمندی دین،
«وَ سُبُلُ الاَْمْنِ،»۱۶۰
و راههای امنیّت اند،
«وَ لَيْسَ تَقُومُ الرَّعِیَّةُ إِلاَّ بِهِمْ.»۱۶۱
که مردم بدون آنان برپای نمانند.
«ثُمَّ لاَ قِوَامَ لِلْجُنُودِ إِلاَّ بِمَا یُخْرِجُ اللهُ لَهُمْ مِنَ الْخَرَاجِ»۱۶۲
سپس نظام ارتش جز با مالیاتی که خداوند برای آنان قرار داده استوار نگردد،
«الَّذِي یَقْوَوْنَ بِهِ عَلَى جِهَادِ عَدُوِّهِمْ،»۱۶۳
مالیاتی که به وسیله آن در جنگ با دشمن توانا می شوند،
«وَ یَعْتَمِدُونَ عَلَيْهِ فِيَما یُصْلِحُهُمْ،»۱۶۴
و برای اصلاح زندگی خود به آن تکیه می نمایند،
«وَ یَکُونُ مِنْ وَرَاءِ حَاجَتِهِمْ.»۱۶۵
و مایه رفع نیازمندیهای آنان است.
«ثُمَّ لاَ قِوَامَ لِهذَيْنِ الصِّنْفَیْنِ إِلاَّ بِالصِّنْفِ الثَّالِثِ»۱۶۶
سپس کار ارتش و مالیات دهندگان استوار نگردد جز با گروه سوم
«مِنَ الْقُضَاةِ وَ الْعُمَّالِ وَ الْکُتّابِ،»۱۶۷
که عبارتند از قضات و کارگزاران حکومت و منشیان حسابگر
«لِمَا یُحْکِمُونَ مِنَ الْمَعَاقِدِ،»۱۶۸
که قراردادها را محکم می کنند،
«وَ یَجْمَعُونَ مِنَ الْمَنَافِعِ،»۱۶۹
و آنچه را به سود رعیّت است جمع می نمایند،
«وَ یُؤْتَمَنُونَ عَلَيْهِ مِنْ خَوَاصِّ الاُْمُورِ وَ عَوامِّهَا.»۱۷۰
و در امور خصوصی و عمومی بر آنان اعتماد می شود.
«وَ لاَ قِوَامَ لَهُمْ جَمِیعاً إِلاَّ بِالتُّجَّارِ وَ ذَوِي الصِّنَاعَاتِ،»۱۷۱
و کار اینان نیز به سامان نشود جز با تاجران و صنعتگران
«فِيَما یَجْتَمِعُونَ عَلَيْهِ مِنْ مَرَافِقِهِمْ،»۱۷۲
که آنچه برای مردم سودمند است فراهم می آورند،
«وَ یُقِیمُونَهُ مِنْ أَسْوَاقِهِمْ،»۱۷۳
و بازارها را به آن برپا می دارند،
«وَ یَکْفُونَهُمْ مِنَ التَّرَفُّقِ بِأَیْدِیهِمْ»۱۷۴
و به کارهایی که به نفع مردم است دست می زنند،
«مَا لاَ یَبْلُغُهُ رِفْقُ غَیْرِهِمْ.»۱۷۵
کارهایی که از غیر ایشان ساخته نیست.
«ثُمَّ الطَّبَقَةُ السُّفْلَی مِنْ أَهْلِ الْحَاجَةِ وَ الْمَسْکَنَةِ»۱۷۶
سپس جمع نیازمند و از کار افتاده است
«الَّذِينَ یَحِقُّ رِفْدُهُمْ وَ مَعُونَتُهُمْ.»۱۷۷
که احسان و یاری ایشان لازم است.
«وَ فِي اللهِ لِكُلٍّ سَعَةٌ،»۱۷۸
و برای هر کدام از این گروهها نزد خداوند گشایشی است،
«وَ لِكُلٍّ عَلَى الْوَالِی حَقٌّ بِقَدْرِ مَا یُصْلِحُهُ،»۱۷۹
و برای هر یک از این طبقات به مقداری که امور آنان را اصلاح نماید برعهده والی حقّی است،
«وَ لَيْسَ یَخْرُجُ الْوَالِی مِنْ حَقِیقَةِ مَا أَلْزَمَهُ اللهُ مِنْ ذلِكَ»۱۸۰
و والی از ادای آنچه خداوند برعهده او قرار داده برنیاید
«إِلاَّ بِالاِْهْتَِمامِ وَ الاِْسْتِعَانَةِ بِاللهِ،»۱۸۱
جز با کوشش و یاری خواستن از خداوند،
«وَ تَوْطِینِ نَفْسِهِ عَلَى لُزُومِ الْحَقِّ،»۱۸۲
و مهیّا نمودن خود بر به کارگیری حق و استقامت بر آن،
«وَ الصَّبْرِ عَلَيْهِ فِيَما خَفَّ عَلَيْهِ أَوْ ثَقُلَ.»۱۸۳
چه اینکه بر او آسان باشد یا سخت.
الاوّل ـ أفضل العسكريين
«فَوَلَّ مِنْ جُنُودِکَ أَنْصَحَهُمْ فِي نَفْسِکَ لِلّهِ وَ لِرَسُولِهِ وَ لاِِمَامِکَ، وَ أَنْقَاهُمْ جَیْباً، وَ أَفْضَلَهُمْ حِلْماً،»۱۸۴
آن که پیش تو نسبت به خداوند و پیامبر و پیشوایت خیرخواه تر و پاک دامن تر و بردبارتر است او را به فرماندهی ارتشت انتخاب کن،
«مِمَّنْ یُبْطِئُ عَنِ الْغَضَبِ،»۱۸۵
از آنان که دیر به خشم آیند،
«وَ یَسْتَرِیحُ إِلَى الْعُذْرِ،»۱۸۶
و پوزش پذیرترند،
«وَ یَرْأَفُ بِالضُّعَفَاءِ،»۱۸۷
و به ناتوانان مهربان،
«وَ یَنْبُو عَلَى الاَْقْوِیَاءِ،»۱۸۸
و در برابر زورمندان گردنفرازند،
«وَ مِمَّنْ لاَ یُثِیرُهُ الْعُنْفُ،»۱۸۹
و از آنان که خشونت او را برنینگیزد،
«وَ لاَ یَقْعُدُ بِهِ الضَّعْفُ.»۱۹۰
و ناتوانی وی را بر جای ننشاند.
«ثُمَّ الْصَقْ بِذَوِي الْمُرُوءَاتِ وَ الاَْحْسَابِ، وَ أَهْلِ الْبُیُوتَاتِ الصَّالِحَةِ، وَ السَّوَابِقِ الْحَسَنَةِ;»۱۹۱
با صاحبان مکارم و شرافت، و خانواده های شایسته و دارای سوابق نیکو پیوند برقرار کن،
«ثُمَّ أَهْلِ النَّجْدَةِ وَ الشَّجَاعَةِ، وَ السَّخَاءِ وَ السَّمَاحَةِ;»۱۹۲
پس از آن با دلاورمردان و شجاعان و بخشندگان و جوانمردان رابطه برقرار ساز،
«فَإِنَّهُمْ جِمَاعٌ مِنَ الْکَرَمِ،»۱۹۳
زیرا اینان جامع بزرگواری،
«وَ شُعَبٌ مِنَ الْعُرْفِ.»۱۹۴
و شاخه هایی از خوبی و احسانند.
«ثُمَّ تَفَقَّدْ مِنْ أُمُورِهِمْ مَا یَتَفَقَّدُ الْوَالِدَانِ مِنْ وَلَدِهِمَا،»۱۹۵
سپس از آنان چنان دلجویی کن که پدر و مادر از فرزندشان دلجویی می نمایند
بسم الله الرحمن الرحیم