«فَإِنَّمَا عَلَيْكَ تَطْهِیرُ مَا ظَهَرَ لَكَ،»۹۲
چراکه فقط در آنچه از عیوب مردم نزد تو معلوم است وظیفه اصلاح داری‌،
«وَ اللهُ یَحْکُمُ عَلَى مَا غَابَ عَنْكَ،»۹۳
و نسبت به آنچه از عیوب رعیّت بر تو پنهان است خداوند داوری‌ می‌ کند.
«فَاسْتُرِ الْعَوْرَةَ مَا اسْتَطَعْتَ،»۹۴
پس تا می‌ توانی‌ عیوب مردم را بپوشان،
«یَسْتُرِ اللهُ مِنْكَ مَا تُحِبُّ سَتْرَهُ مِنْ رَعِیَّتِکَ.»۹۵
تا خداوند عیوب تو را که علاقه داری‌ از مردم پوشیده بماند پرده پوشی‌ کند.
«أَطْلِقْ عَنِ النَّاسِ عُقْدَةَ كُلِّ حِقْد،»۹۶
گره هر کینه ای‌ که از مردم به دل داری‌ بگشای‌،
«وَ اقْطَعْ عَنْكَ سَبَبَ كُلِّ وِتْر،»۹۷
و رشته هر انتقامی‌ را قطع کن،
«وَ تَغَابَ عَنْ كُلِّ مَا لاَ یَضِحُ(۱) لَكَ،»۹۸
و در هر چه از دیگران برایت ثابت نشده خود را به غفلت زن،
«وَ لاَ تَعْجَلَنَّ إِلَى تَصْدِیقِ سَاع،»۹۹
در باور کردن گفتار سخن چینان شتاب مکن،
«فَإِنَّ السَّاعِیَ غَاشٌّ،»۱۰۰
زیرا سخن چین خائن است
«وَ إِنْ تَشَبَّهَ بِالنَّاصِحِینَ.»۱۰۱
گرچه خود را شبیه خیرخواهان نشان دهد.
۶. المشورة و مكانها الصّحيح
«وَ لاَ تُدْخِلَنَّ فِي مَشُورَتِکَ بَخِیلا»۱۰۲
در امور خود بخیل را وارد مشورت مکن
«یَعْدِلُ بِكَ عَنِ الْفَضْلِ،»۱۰۳
که تو را از بخشش مانع گردد،
«وَ یَعِدُکَ الْفَقْرَ،»۱۰۴
و از تهیدستی‌ می‌ ترساند;
«وَ لاَ جَبَاناً یُضْعِفُکَ عَنِ الاُْمُورِ،»۱۰۵
و همچنین با بزدل و ترسو که تو را در اجرای‌ برنامه هایت سست می‌ نماید;
«وَ لاَ حَرِیصاً یُزَیِّنُ لَكَ الشَّرَهَ بِالْجَوْرِ،»۱۰۶
و نه با طمعکار که حرص براندوختن و ستمگری‌ را در نظرت می‌ آراید،
«فَإِنَّ الْبُخْلَ وَ الْجُبْنَ وَ الْحِرْصَ غَرَائِزُ شَتَّی یَجْمَعُهَا سُوءُ الظَّنِّ بِاللهِ.»۱۰۷
همانا بخل و ترس و حرص سرشت هایی‌ جدای‌ از هم اند که جمع کننده آنها در انسان سوءظن به خداوند است.
«إِنَّ شَرَّ وُزَرَائِکَ مَنْ کَانَ لِلاَْشْرَارِ قَبْلَکَ وَزِیراً،»۱۰۸
بدترین وزرای‌ تو وزیری‌ است که پیش از تو وزیر اشرار بوده،
«وَ مَنْ شَرِکَهُمْ فِي الاْثَامِ»۱۰۹
و در گناهانشان شرکت داشته،
«فَلاَ یَکُونَنَّ لَكَ بِطَانَةً،»۱۱۰
چنین کسی‌ نباید از محرمان تو باشد،
«فَإِنَّهُمْ أَعْوَانُ الاَْثَمَةِ (الائمة)،»۱۱۱
که اینان یاران اهل گناه،
«وَ إِخْوَانُ الظَّلَمَةِ،»۱۱۲
و برادران اهل ستم اند،
«وَ أَنْتَ وَاجِدٌ مِنْهُمْ خَیْرَ الْخَلَفِ مِمَّنْ لَهُ مِثْلُآرَائِهِمْ وَ نَفَاذِهِمْ،»۱۱۳
البته درحالی‌ که قدرت داری‌ جانشینی‌ بهتر از آنان بیابی‌ که درکشورداری‌ مانند آنان دارای‌ رأی‌ و کاردانی‌ است،
«وَ لَيْسَ عَلَيْهِ مِثْلُ آصَارِهِمْ وَ أَوْزَارِهِمْ وَ آثَامِهِمْ.»۱۱۴
و بار سنگین گناهان آنان هم بر او نیست،
«مِمَّنْ لَمْ یُعَاوِنْ ظَالِماً عَلَى ظُلْمِهِ، وَ لاَ آثِماً عَلَى إِثْمِهِ،»۱۱۵
از کسانی‌ که اهل ستم را در ستمکاری‌ و گناهکاران را در گناهشان یاری‌ نکرده است.
«أُولئِكَ أَخَفُّ عَلَيْكَ مَؤُونَةً،»۱۱۶
هزینه اینان بر تو سبکتر،
«وَ أَحْسَنُ لَكَ مَعُونَةً،»۱۱۷
و همکاریشان بهتر،
«وَ أَحْنَی عَلَيْكَ عَطْفاً،»۱۱۸
و نسبت به تو در طریق عطوفت مایل تر،
«وَ أَقَلُّ لِغَیْرِکَ إِلْفاً،»۱۱۹
و الفتشان با بیگانه کمتر است.
«فَاتَّخِذْ أُولئِكَ خَاصَّةً لِخَلَوَاتِکَ وَ حَفَلاَتِکَ،»۱۲۰
اینان را از خاصان خود در خلوتها و مجالس خویش قرار ده.
«ثُمَّ لْیَکُنْ آثَرُهُمْ عِنْدَكَ أَقْوَلَهُمْ بِمُرِّ الْحَقِّ لَكَ،»۱۲۱
و نیز باید از وزرایت برگزیده ترینشان نزد تو وزیری‌ باشد که سخن تلخ حق را به تو بیشتر بگوید،
«وَ أَقَلَّهُمْ مُسَاعَدَةً فِيَما یَکُونُ مِنْكَ مِمَّا کَرِهَ اللهُ لاَِوْلِیَائِهِ،»۱۲۲
و نسبت به آنچه که خداوند برای‌ اولیائش خوش ندارد کمتر تو را یاری‌ دهد،
«وَاقِعاً ذلِكَ مِنْ هَوَاکَ حَيْثُ وَقَعَ.»۱۲۳
گرچه این برنامه بر علیه میل تو به هر جا که خواهد برسد.
۷. القيادة و الروابط الاجتماعيّة
«وَ الْصَقْ بِأَهْلِ الْوَرَعِ وَ الصِّدْقِ;»۱۲۴
به اهل پاکدامنی‌ و صدق بپیوند،
«ثُمَّ رُضْهُمْ عَلَى أَلاَّ یُطْرُوکَ»۱۲۵
و آنان را آنچنان تعلیم ده که تو را زیاد تعریف نکنند،
«وَ لاَ یَبْجَحُوکَ بِبَاطِل لَمْ تَفْعَلْهُ،»۱۲۶
و بیهوده به کاری‌ که انجام نداده ای‌ تو را شاد ننمایند،
«فَإِنَّ کَثْرَةَ الاِْطْرَاءِ تُحْدِثُ الزَّهْوَ،»۱۲۷
که تمجیدِ فراوان ایجاد کبر و نخوت کند،
«وَ تُدْنِی مِنَ الْعِزَّةِ (الغرّة).»۱۲۸
و به گردنکشی‌ نزدیک نماید.
«وَ لاَ یَکُونَنَّ الُْمحْسِنُ وَ الْمُسِیءُ عِنْدَكَ بِمَنْزِلَة سَوَاء،»۱۲۹
نیکوکار و بدکار در برابرت یکسان نباشند،
«فَإِنَّ فِي ذلِكَ تَزْهِیداً لاَِهْلِ الاِْحْسَانِ فِي الاِْحْسَانِ،»۱۳۰
که این کار نیکوکار را در انجام کار نیک بی‌ رغبت،
«وَ تَدْرِیباً لاَِهْلِ الاِْسَاءَةِ عَلَى الاِْسَاءَةِ!»۱۳۱
و بدکار را در بدی‌ ترغیب می‌ کند،